مسئول موزه عروسک سخنگو هشدار داد: کم‌کاری در معرفی عروسک‌های بومی به کودکان، هویت فرهنگی کشور را تهدید می‌کند

مسئول موزه سیار عروسک سخنگو با بیان اینکه تلاش‌های کافی برای ترویج عروسک‌های بومی در ایران صورت نگرفته، تاکید کرد این غفلت می‌تواند به کمرنگ شدن هویت فرهنگی در نسل جدید منجر شود. گیسو فکوری در گفت‌وگو با رسانه‌ها تصریح کرد که بسیاری از این گنجینه‌های فرهنگی حتی برای خود فعالان این حوزه نیز ناشناخته مانده‌اند و این نقص نیازمند توجه فوری است.

عروسک‌های بومی؛ آینه‌دار فرهنگ، هویت و داستان‌های ایرانی

عروسک‌های بومی فراتر از اسباب‌بازی‌های ساده، حامل بخشی غنی از فرهنگ، هویت و آداب و رسوم اقوام مختلف ایرانی هستند. هر عروسک بومی با پوشش، مواد اولیه و جزئیات منحصر به فرد خود، نمادی از جغرافیای فرهنگی، سبک زندگی و حتی شرایط اقلیمی منطقه‌ای است که به آن تعلق دارد. این عروسک‌ها نه تنها برای بازی، بلکه به عنوان ابزاری آموزشی و فرهنگی عمل می‌کنند که داستان‌ها و آموزه‌های ارزشمندی را به کودکان منتقل می‌سازند.

آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی: عروسک‌هایی نظیر «چرداق» از آذربایجان، که روایتگر داستانی از هوشمندی و نجات است، به کودکان می‌آموزند که قدرت فکر و عقل بر ظواهر فیزیکی برتری دارد و اعتمادبه‌نفس و پذیرش توانایی‌های درونی را تشویق می‌کند.

کارکرد آیینی و سنتی: برخی دیگر از عروسک‌های بومی دارای جنبه‌های آیینی هستند. «بوکه وارانه» (عروس باران) برای طلب باران و برکت، «ورزا مشته» در شمال ایران نماد رسوم کشاورزی، و نماد «شاماران» در سیسمونی کودکان کردستان که مفاهیم سلامتی و شفابخشی با گیاهان دارویی را منتقل می‌کند، از جمله این مواردند. این عروسک‌ها میراث‌دار روایات و باورهای کهن این سرزمین محسوب می‌شوند.

چالش‌های پیش‌روی عروسک‌های بومی؛ از کم‌کاری تا هجوم تبلیغات خارجی

فکوری با اشاره به گستردگی ایران و تنوع بی‌شمار عروسک‌های بومی در هر شهر و روستا، از کمرنگ شدن حضور این میراث فرهنگی ابراز نگرانی کرد. وی دلیل اصلی این مسئله را کم‌کاری در حوزه میراث فرهنگی و عدم معرفی موثر این عروسک‌ها به کودکان دانست. این در حالی است که هجوم تبلیغات گسترده برای عروسک‌های وارداتی، به ویژه در فضای مجازی، کودکان را به سمت محصولاتی سوق داده که اغلب فاقد محتوای آموزشی یا فرهنگی غنی هستند و تنها بر ویژگی‌های ظاهری تمرکز دارند. این رقابت نابرابر، احیای جایگاه عروسک‌های بومی را دشوار ساخته است.

موزه سیار عروسک سخنگو؛ پیشگام در احیای عروسک‌های بومی

در راستای مقابله با این چالش‌ها، فعالیت‌های موزه‌های سیاری نظیر موزه سیار عروسک سخنگو، گامی مهم در جهت احیای عروسک‌های بومی محسوب می‌شود. این موزه با رویکردی پویا، چمدان‌های خود را بسته و به مناطقی از جمله مدارس و حتی بیمارستان‌ها که کودکان در آن‌ها بستری هستند، سفر می‌کند. در این بازدیدها، با داستان‌سرایی و معرفی عروسک‌های بومی و آیینی، تلاش می‌شود بذر علاقه به فرهنگ و هنر سنتی ایران در دل کودکان کاشته شود. این تجربیات، به ویژه در شرایط خاص جسمی کودکان، خاطراتی ماندگار و آموزنده برای آن‌ها به یادگار می‌گذارد.

راهکارهای عملی برای نهادینه‌سازی عروسک‌های بومی در دل کودکان

مسئول موزه سیار عروسک سخنگو تاکید کرد که جایگزینی عروسک‌های بومی با نمونه‌های وارداتی، نیازمند تلاشی مستمر و چندجانبه است. وی بر ضرورت رویکردهای زیر اشاره کرد:

فعالیت‌های فرهنگی هدفمند: برگزاری جشنواره‌های اسباب‌بازی، برپایی موزه‌های تعاملی، و اجرای نمایش‌های سنتی مانند خیمه‌شب‌بازی و سایه‌بازی، می‌تواند کودکان را به طور مستقیم با عروسک‌های بومی درگیر کند.

تولید و عرضه با کیفیت: عرضه عروسک‌های بومی با کیفیت بالا و داستان‌های جذاب، همچون «دختر اناری» برای شب یلدا یا «تکم» (عروسکی مرتبط با نوروز در آذربایجان)، می‌تواند استقبال خوبی را به همراه داشته باشد. مشاهده شده که گاهی نوستالژی بزرگترها به خرید این عروسک‌ها منجر می‌شود و سپس داستان‌سرایی برای کودکان، علاقه آن‌ها را برمی‌انگیزد.

فکوری در پایان یادآور شد که کارهای فرهنگی زمان‌بر هستند و نباید انتظار داشت نتایج آن در کوتاه‌مدت حاصل شود. صبر، مداومت و تلاش بی‌وقفه، کلید موفقیت در نهادینه‌سازی این فرهنگ غنی در جامعه و تضمین انتقال آن به نسل‌های آینده است.

استودیو خبرهای کوتاه