سمیرا حیدرخانی
[](
)
سعید نسیمی، مداح پیشکسوت و چهره شناختهشده در عرصه ستایشگری اهلبیت (ع)، در گفتگویی تحلیلی به ریشهیابی چالشهای کنونی هیئتهای مذهبی و شعر آئینی پرداخت. او با هشدار نسبت به پیامدهای غلو و تحریف در شعر هیئت، آن را دستاویزی برای مخالفان تشیع دانست و بر ضرورت محو مرزهای خصومت میان متدینین و غیرمتدینین تاکید کرد. نسیمی نقش هیئتها را در جامعه معاصر، فراتر از یک نهاد صرفاً مذهبی و بهعنوان بزرگترین سازمان مردمنهاد شیعه، حیاتی ارزیابی کرد.
هیئت مذهبی؛ رسانهای زنده و مردمی با میراثی دیرینه
در دنیای پرشتاب امروز که رسانهها و شبکههای اجتماعی نقش بیبدیلی در شکلدهی افکار عمومی ایفا میکنند، هیئتهای مذهبی همچنان جایگاه خود را بهعنوان کانونهای اصیل فرهنگی و اجتماعی حفظ کردهاند. سعید نسیمی، با اشاره به پیشینه خانوادگی خود در عرصه مداحی، این سنت را نه یک حرفه، بلکه میراثی عمیقاً ریشهدار میداند که از دامان مادر و تربیت پدرش آغاز شده است. او ستایشگری را "سبک زندگی" معرفی میکند که در پرتو عشق اهلبیت، منشأ ادب، اخلاق و معرفت است. نسیمی بر این باور است که رسانه و هیئت، هر دو، وظیفه بازتاب و ترویج ارزشهای معنوی را بر عهده دارند؛ چراکه هیئت خود بهنوعی "رسانهای زنده و مردمی" است که پیام ایمان و معرفت را در قلب جامعه میکارد. این مداح باسابقه، که تحصیلات دانشگاهی و حوزوی را نیز در کارنامه خود دارد، تاکید میکند که رشد عقلانیت و معرفت علمی باید همپای شور ایمانی پیش برود تا ستایشگری به کمال برسد و تاثیرگذار باشد.
تحولات شعر آئینی در هیئت مذهبی؛ از قصیده تا غزلهای کوتاهتر
شعر آئینی، بهعنوان قلب تپنده هیئت مذهبی، در طول زمان دستخوش تغییرات بسیاری شده است. نسیمی اذعان دارد که زبان شعر، تابع زبان معیار جامعه است و ناگزیر از دگرگونیهای زمانه در فرم و محتوا تبعیت میکند. به عقیده وی، پس از انقلاب اسلامی، شاهد تحولی عظیم از لحاظ کمی و کیفی در حوزه شعر هیئت بودهایم، بهویژه با ظهور نسل جوان و شاعران توانمند، از جمله بانوان که پیش از این کمتر در این عرصه حضور داشتند.
این تحولات، هم در فرم و هم در محتوا قابل مشاهده است:
تغییر در فرم: با افزایش سرعت زندگی و کاهش حوصله مخاطب، قصاید طولانی جای خود را به غزلها و اشعار کوتاهتر دادهاند. مجالس به سرعت به بخش سینهزنی میرسند و گاهی مداحان تنها چند بیت برای مدح انتخاب میکنند یا مستقیماً به مرثیه روی میآورند. این تغییر، بازتابی از ضربآهنگ زندگی امروز است که بر تمامی عناصر هیئت، از شعر تا پذیرایی، تاثیر گذاشته است.
دگرگونی محتوا: در حوزه محتوا نیز، با وجود رشد و پویایی، چالشهایی وجود دارد. نسیمی با تاکید بر فرمایشات رهبر انقلاب، بر ضرورت ارتقاء سطح فکری مخاطب از طریق اشعار فاخر و عمیق تاکید میکند. او هوشمندی شاعران را برای انتقال مفاهیم بلند، بدون افراط در پیچیدگی یا سادهانگاری، ضروری میداند.
ضرورت پالایش محتوایی در شعر هیئت مذهبی: پرهیز از غلو و تحریف
یکی از نکات کلیدی که سعید نسیمی بر آن تاکید میکند، اهمیت دقت و صحت مضامین در شعر آئینی است. او هشدار میدهد که بیدقتی در این حوزه میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد:
غلو و تقصیر: گاهی اشعار دچار افراط (غلو) یا تفریط (تقصیر) میشوند و عباراتی شرکآلود یا کفرآمیز در آنها راه مییابد.
تحریف تاریخی و دروغ: مضامینی که با حقیقت تاریخی در تضادند یا در شأن اهلبیت (ع) نیستند، میتوانند به اعتبار شعر لطمه بزنند.
تضعیف اعتقادات: اشعار ضعیف و بیمحتوا که چیزی به معرفت مخاطب نمیافزایند، ممکن است ایمان را از عمق تهی کنند.
این مداح پیشکسوت، اشعار دارای غلو یا تحریف را «دستاویز مخالفین برای اتهام اعتقادی به تشیع» میداند و توصیه میکند شاعران، پیش از انتشار آثار خود، آنها را به اساتید ادبی و علمای دینشناس عرضه کنند تا هم از نظر فرم و هم از نظر محتوا مورد تایید قرار گیرند.
هیئت مذهبی؛ ستون فقرات جامعه و بزرگترین سازمان مردمنهاد شیعه
برخلاف تصور برخی که کارکرد هیئتها را در جامعه امروز کمرنگ میبینند، نسیمی هیئت را "بزرگترین نهاد مردمی شیعه و عالم اسلام، بلکه بزرگترین سازمان مردمنهاد جهان" میخواند. او نمونه بارز این کارکرد را در رویدادهایی چون پیادهروی اربعین میداند که روح و ذات آن از درون مردم و هیئتها میجوشد، و نهادهای حاکمیتی تنها نقش تسهیلگر را ایفا میکنند.
او همچنین به نقش بنیادین هیئتهای کوچک محلی در رفع مشکلات اقتصادی و فرهنگی، کمک به نیازمندان و حضور فعال در بحرانها (مانند سیل، زلزله، کرونا و رویدادهای امنیتی) اشاره میکند. این جوانان هیئتی، بیهیاهو و بدون ادعا، در کارهای جهادی شرکت میکنند و نقش آنها در حمایت اجتماعی و حتی امنیت محلی انکارناپذیر است. نسیمی معتقد است اگر این نقش گاهی کمرنگ به نظر میرسد، نه به دلیل ضعف هیئت، بلکه متاثر از اشتباهات رفتاری برخی افراد در عرصههای مختلف است که چهرهای غیرواقعی از این نهاد مقدس به نمایش میگذارند. او تشییع پیکر شهید سلیمانی و حضور میلیونی در نماز جمعه پس از شهادت سیدحسن نصرالله را شاهدی بر ریشههای عمیق ایمان مردم و زنده بودن هیئت در بزنگاهها میداند.
هیئت مذهبی و رسالت جذب هدایتمحور: محو مرزهای دوقطبی
یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی امروز، پدیده دوقطبیسازی است. نسیمی با تکیه بر رهنمودهای رهبر انقلاب، تاکید میکند که «نباید هیچ مرزی خصمانه میان دیندار و کمدیندار، یا هیئتی و غیرهیئتی شکل گیرد.» هیئت باید آغوش خود را برای جذب همه اقشار جامعه بگشاید، اما این جذب باید "اصلاحگرانه و هدایتمحور" باشد، نه سطحی و زودگذر.
او مدیران و خادمان هیئت را به رعایت این نکات فرا میخواند:
فعالیت تحت اشراف عالم دینی برای جذب روشمند و سنجیده.
مراقبت از قداست و حرمت هیئت و پرهیز از ابزارهای نامتعارف برای جذب.
دوری از موسیقیهای نامتعارف، ایجاد فضای مختلط یا نمایشهای سبک که شأن هیئت را پایین میآورد.
به باور نسیمی، جذابیت اگر در خدمت معنا باشد، پسندیده است و میتوان از بهترین امکانات فنی (نورپردازی، سیستم صوتی) بهره برد، اما اگر هیئت به تقلید از کنسرت تبدیل شود و مستمع تنها به هیجان زودگذر بسنده کند، از مسیر اصلی خود خارج شده است. وی تاکید میکند که "شور باید به شعور منتهی شود" و هیئت مذهبی باید مکانی برای عشق و معرفت، تفکر و تامل، و انسانسازی حقیقی باقی بماند تا بتواند مرزهای دشمنی را محو کرده و جامعه را به سمت وحدت و تعالی سوق دهد.
