سمیرا حیدرخانی
عملیات بازار باز در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای سیاست پولی تبدیل شده است؛ ابزاری که میتواند همزمان به کنترل نقدینگی و تأمین مالی پروژههای زیرساختی کمک کند. کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر اوراق دولتی به گونهای طراحی شوند که منابع حاصل از آنها صرف پروژههای زیربنایی شود، این سازوکار علاوه بر کنترل نقدینگی میتواند به توسعه اقتصادی نیز کمک کند.
نقش عملیات بازار باز در کنترل نقدینگی و مدیریت بازار پول
یکی از چالشهای مزمن اقتصاد ایران، رشد سریع نقدینگی است. بانک مرکزی با استفاده از عملیات بازار باز میتواند بدون توسل به روشهای دستوری، جریان نقدینگی را مدیریت کند. بانک مرکزی با حضور در بازار اوراق، میتواند مازاد منابع بانکها را جذب کند و در مقابل، زمانی که شبکه بانکی با کمبود نقدینگی روبهرو میشود، منابع لازم را در اختیار آنها قرار دهد. این فرآیند باعث میشود نرخهای سود در بازار بین بانکی نیز در محدوده هدف بانک مرکزی باقی بماند.
هدایت نقدینگی سرگردان به سمت اوراق زیرساختی؛ چرخه مثبت توسعه اقتصادی
وجود حجم قابل توجهی نقدینگی سرگردان در اقتصاد ایران، این منابع مالی را به جای ورود به بخشهای مولد، به سمت بازارهای غیرمولد مانند ارز، طلا یا مسکن سوق میدهد. اگر سیاستگذاری پولی به گونهای طراحی شود که سرمایهگذاری در اوراق دولتی جذاب و قابل اطمینان باشد، بخش مهمی از این نقدینگی میتواند به سمت ابزارهای مالی هدایت شود. منابع جمعآوریشده از طریق انتشار اوراق میتواند صرف پروژههای مهم زیرساختی مانند توسعه شبکه حملونقل، ساخت نیروگاهها، بهبود زیرساختهای انرژی و طرحهای عمرانی بزرگ شود. این روش علاوه بر شفافیت بیشتر، بار مالی پروژهها را به شکل تدریجی و مدیریتشده تأمین میکند.
دو شرط کلیدی برای موفقیت عملیات بازار باز در ایران
- اعتماد و شفافیت در بازار اوراق: موفقیت این ابزار تا حد زیادی به اعتماد فعالان اقتصادی وابسته است. شفافیت در سیاستگذاری و اطلاعرسانی دقیق درباره برنامههای انتشار اوراق، نرخ بازده، سررسید و نحوه مصرف منابع، برای کارآمدی بازار بدهی ضروری است.
- هماهنگی سیاست پولی و مالی: نقش بانک مرکزی و وزارت اقتصاد در هماهنگی میان سیاست پولی و سیاست مالی بسیار مهم است. هرچه بازار اوراق عمق بیشتری پیدا کند، امکان استفاده مؤثرتر از عملیات بازار باز نیز فراهم خواهد شد.
کارشناسان تأکید میکنند که عملیات بازار باز در صورت استفاده صحیح میتواند هم به کنترل نقدینگی کمک کند و هم مسیر تازهای برای تأمین مالی پروژههای زیرساختی ایجاد کند. اقتصاد ایران برای دستیابی به رشد پایدار نیازمند چنین سازوکارهایی است. هدایت منابع مالی به سمت سرمایهگذاریهای مولد نه تنها به افزایش ظرفیت تولید کمک میکند، بلکه زمینهساز کاهش نوسانهای اقتصادی نیز خواهد بود. از این منظر، عملیات بازار باز را میتوان یکی از ابزارهای کلیدی در مسیر اصلاح ساختارهای اقتصادی و تقویت پایههای توسعه دانست.
