سمیرا حیدرخانی
بانکداری اجتماعی میتواند با ایجاد مدلهای جدید سرمایهگذاری، فاصله میان فعالیتهای صرفاً تجاری و کمکهای خیریه را کاهش دهد. در همین راستا، در نشست شورای پژوهش مرکز پژوهشی آرا پیشنهاد ایجاد مدل «سرمایهگذاری برای تأثیر» مطرح شد؛ مدلی که به افراد اجازه میدهد منابع خود را در پروژههای دارای اثر اجتماعی سرمایهگذاری کنند و همزمان از بازده اقتصادی آنها بهرهمند شوند.
بانکداری اجتماعی به دنبال پیوند سود اقتصادی و اثر اجتماعی است
امیر عسگری، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، در این نشست با بررسی ارتباط میان بانکداری اجتماعی و سرمایهگذاری خطرپذیر، بر ضرورت ایجاد ابزارهای تازه برای هدایت سرمایهها تأکید کرد.
به گفته او، بانکداری اجتماعی تنها به تأمین مالی و کسب سود محدود نمیشود و ایجاد ارزش اجتماعی نیز یکی از اهداف آن است. از این منظر، یکی از خلأهای نظام مالی، نبود مدلی میان سرمایهگذاری کاملاً تجاری و کمکهای صرفاً خیریهای است؛ مدلی که بتواند هم برای سرمایهگذار بازده اقتصادی ایجاد کند و هم منابع را به سمت طرحهای دارای منفعت اجتماعی هدایت کند.
سرمایههای خرد میتوانند به پروژههای اجتماعی هدایت شوند
یکی از محورهای مطرحشده در این نشست، استفاده از سرمایههای خرد برای تأمین مالی پروژههایی بود که علاوه بر توجیه اقتصادی، اثر اجتماعی نیز دارند.
بر اساس این پیشنهاد، سرمایهگذاران میتوانند در پروژههایی مانند نیروگاه، بیمارستان، مدرسه، طرحهای اشتغالزایی و پروژههای زیرساختی مشارکت کنند. در چنین ساختاری، سرمایه به جای آنکه صرفاً در فعالیتهای تجاری متعارف گردش کند، بخشی از نیازهای توسعهای و اجتماعی را نیز تأمین خواهد کرد و سرمایهگذار نیز از منافع اقتصادی پروژه بهرهمند میشود.
تأمین مالی جمعی و توکنسازی داراییها در خدمت سرمایهگذاری اجتماعی
عسگری استفاده از ابزارهای جدید مالی را یکی از ظرفیتهای توسعه این مدل دانست. به گفته او، توکنسازی داراییها، تأمین مالی جمعی و اوراق وقف میتوانند در ایجاد سازوکارهای تازه برای سرمایهگذاری اجتماعی مورد استفاده قرار گیرند.
با این حال، اجرای چنین مدلی تنها به معرفی یک ابزار مالی محدود نمیشود. برای آنکه سرمایهگذار بتواند با اطمینان وارد پروژه شود، مجموعهای از فرآیندهای ارزیابی، ارزشگذاری، تضمین، انتشار و تأمین مالی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
اعتماد و اعتبارسنجی شرط توسعه بانکداری اجتماعی است
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی بانکداری اجتماعی، ایجاد اعتماد میان سرمایهگذاران و پروژههاست. بر همین اساس، عسگری «اعتماد» و «اعتبارسنجی» را از الزامات اصلی توسعه این حوزه عنوان کرد.
در این چارچوب، توسعه صندوقهای تضمین، سامانههای ثبت و توثیق داراییها و استفاده از ظرفیتهای فناوری مالی میتواند به شفافتر شدن فرآیند سرمایهگذاری کمک کند. همچنین فینتکها، بانکداری دیجیتال و نئوبانکها میتوانند در ایجاد زیرساختهای لازم برای ارائه خدمات و ابزارهای جدید نقش داشته باشند.
پول دیجیتال بانک مرکزی چه اثری بر نظام بانکی دارد؟
بخش دیگری از این نشست به موضوع پول دیجیتال بانک مرکزی اختصاص داشت. عسگری با اشاره به توسعه این ابزار، آن را موضوعی دانست که میتواند پرسشهای جدیدی درباره سیاستگذاری پولی، سپردههای بانکی، نرخ بهره و ترازنامه بانکها ایجاد کند.
به این ترتیب، حرکت نظام مالی به سمت ابزارهای دیجیتال تنها به ایجاد روشهای جدید پرداخت محدود نخواهد بود و میتواند بر نحوه فعالیت بانکها و سیاستگذاری پولی نیز اثر بگذارد.
بانکداری اجتماعی به یک زنجیره مالی و فناورانه نیاز دارد
بر اساس مباحث مطرحشده در این نشست، توسعه بانکداری اجتماعی را نمیتوان تنها با طراحی یک محصول بانکی دنبال کرد. موفقیت این مدل نیازمند کنار هم قرار گرفتن ابزارهای مالی، فناوری، اعتبارسنجی، تضمین و ارزیابی پروژههاست.
از سوی دیگر، تبدیل مطالعات پژوهشی به ابزارهای عملیاتی و ایجاد ارتباط مؤثر میان مراکز پژوهشی، شبکه بانکی، بازار سرمایه و بخش خصوصی میتواند زمینه اجرای ایدههای جدید در این حوزه را فراهم کند. در چنین شرایطی، «سرمایهگذاری برای تأثیر» میتواند به عنوان یکی از مدلهای پیشنهادی برای هدایت سرمایه به سمت پروژههای اقتصادی با آثار اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد.
