سمیرا حیدرخانی
یک پژوهش تخصصی با بررسی ۲۰ هزار پرونده و مطالعه تطبیقی هفت کشور نشان میدهد که ابهامات قانونی، بوروکراسی پیچیده و نبود سامانههای یکپارچه، مهمترین موانع تشخیص صحیح بیکاری ارادی و غیرارادی در نظام بیمه بیکاری ایران هستند. اجرای راهکارهای پیشنهادی میتواند ضمن افزایش رضایت بیمهشدگان، به پایداری مالی صندوق بیمه بیکاری کمک کند.
به گزارش خبرنگار مهر، میلاد وارسته منشادی، کارشناس ارشد حقوق جزا و جرمشناسی، در مقالهای به تحلیل چالشهای حقوقی و اجرایی فرآیند تشخیص بیکاری ارادی و غیرارادی در نظام بیمه بیکاری ایران پرداخته است. این پژوهش با هدف ارائه راهکارهای مبتنی بر شواهد و با بهرهگیری از مطالعه تطبیقی هفت کشور انجام شده است.
سه مانع اصلی در فرآیند تشخیص بیکاری ارادی از غیرارادی
به گفته این پژوهشگر، روش تحقیق ترکیبی (کمی و کیفی) شامل بررسی انتقادی قوانین، تحلیل آماری ۲۰ هزار پرونده درخواست بیمه بیکاری طی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ و مصاحبه با ۱۲ نفر از متخصصان کلیدی بوده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مهمترین چالشهای فرآیند تشخیص عبارتند از:
- ضعفهای مبنایی و ابهامات تفسیری در تعاریف قانونی بهویژه مصادیق «بدون میل و اراده» که تشخیص بیکاری ارادی را دشوار کرده است.
- موانع اجرایی ساختاری مانند پراکندگی سامانههای اطلاعاتی، بوروکراسی طولانی، محدودیت بازرسی در عدم همکاری کارفرما و کمبود نیروی انسانی متخصص.
تجربه موفق کانادا و استرالیا؛ الگویی برای نظام بیمه بیکاری ایران
وارسته منشادی با اشاره به مطالعه تطبیقی فرآیند تشخیص بیکاری در هفت کشور (آلمان، کانادا، استرالیا، فرانسه، ترکیه، کره جنوبی، ژاپن) تأکید کرد: «تجربیات کشورهایی مانند کانادا و استرالیا اثربخشی استفاده از کدهای استاندارد و الزامآور پایان همکاری برای کارفرما و سامانههای یکپارچه دیجیتال را در افزایش سرعت، دقت و شفافیت تشخیص نمایان میسازد.» در این کشورها، مسئولیت اثبات ماهیت پایان کار بر عهده کارفرماست و سامانههای هوشمند، فرآیند رسیدگی را به چند روز کاهش دادهاند.
راهکارهای پنجگانه برای پایداری مالی صندوق بیمه بیکاری
این پژوهشگر در ادامه، اصلاحات زیر را برای بهبود نظام بیمه بیکاری ایران پیشنهاد کرده است:
۱. اصلاحات ساختاری در آییننامه اجرایی (شفافسازی تعاریف و مصادیق بیکاری ارادی و غیرارادی)
۲. بازطراحی فرآیندهای اجرایی با رویکرد حذف بوروکراسی
۳. توسعه سامانه تصمیمیار دیجیتال یکپارچه و هوشمند با قابلیت تبادل اطلاعات برخط
۴. استانداردسازی جامع دلایل و فرآیندهای گزارشدهی خاتمه کار با محوریت مسئولیتپذیری کارفرما
۵. تقویت کمی و کیفی توانمندی نیروی انسانی از طریق جذب و آموزش مستمر
وارسته منشادی در پایان تأکید کرد که اجرای این راهکارها به بهبود چشمگیر کارایی، سرعت، دقت، شفافیت و عدالت در فرآیند تشخیص کمک کرده و ضمن افزایش رضایتمندی بیمهشدگان، به پایداری مالی صندوق بیمه بیکاری نیز یاری میرساند. با کاهش پروندههای معوق و جلوگیری از پرداختهای ناموجه به افراد فاقد شرایط، منابع این صندوق برای حمایت از بیکاران واقعی حفظ خواهد شد.
