چالش توزیع نهاده‌های دامی: وعده آرامش در بازار و نبرد با انحصار

بازار نهاده‌های دامی کشور ماه‌هاست که با بحرانی عمیق دست و پنجه نرم می‌کند؛ وضعیتی که مرغداران و دامداران را با کمبود شدید نهاده‌های دامی با نرخ مصوب مواجه کرده و پیامدهای آن به شکل افزایش بی‌رویه قیمت گوشت قرمز، مرغ، تخم مرغ و لبنیات، مستقیماً سفره خانوارها را تحت تأثیر قرار داده است. در حالی که مسئولان از اتخاذ تصمیمات جدید برای ساماندهی این بازار سخن می‌گویند، فعالان این صنعت از تداوم چالش‌ها و عدم شفافیت در روند توزیع نهاده‌های دامی گلایه دارند و نسبت به وعده‌های داده شده با تردید می‌نگرند.

وعده دولتی برای ساماندهی بازار نهاده‌های دامی

پرویز جعفری، مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام، در واکنش به نارضایتی گسترده در حوزه تأمین نهاده‌های دامی، از تصمیم سران قوا برای واگذاری کامل توزیع نهاده‌های دامی به این شرکت خبر داد. وی تأکید کرد که عمده مشکلات فعلی ناشی از عدم تخصیص به موقع ارز است، اما با قول مساعد وزیر مبنی بر تأمین ارز، نگرانی در این خصوص وجود ندارد. به گفته جعفری، این اقدام با کوتاه کردن دست دلالان، شفافیت بازار نهاده‌های دامی را افزایش داده و اطمینان خاطر را به تولیدکنندگان می‌دهد که نهاده‌ دامی با نرخ مصوب به دستشان خواهد رسید و بازار طی یک تا دو هفته آینده به ثبات و آرامش دست می‌یابد.

اختلال در توزیع نهاده دامی و رانت‌خواری؛ نگاهی از مجلس

این خوش‌بینی دولتی در حالی مطرح می‌شود که پیمان فلسفی، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی، تصویر متفاوتی از وضعیت بازار نهاده‌های دامی ارائه می‌دهد. وی با اشاره به گزارش‌های وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر ثبت سفارش به موقع و بیش از اندازه، از ناکارآمدی سامانه توزیع دولتی انتقاد کرد. فلسفی معتقد است که این سامانه با وجود هدف نظارت بر توزیع نهاده دامی، به دلیل اشکالات ساختاری، قابلیت نظارت مؤثر را از دست داده و عملاً دستخوش بازی‌های سودجویانه شده است. او با افشاگری تکان‌دهنده‌ای بیان داشت که ۸۵ درصد بازار نهاده‌ دامی در اختیار تنها ۴ تا ۵ واردکننده اصلی است که به راحتی دولت را بازی داده، قیمت‌ها را تعیین کرده و نهاده‌ دامی را در انتظار تخصیص ارز یا تعیین تکلیف، روی آب نگه می‌دارند. این واردکنندگان حتی اقدام به "خالی‌فروشی" می‌کنند؛ یعنی نهاده دامی را قبل از ورود به کشور به تولیدکنندگان می‌فروشند که نشان از نفوذ و قدرت انحصاری آن‌ها در بازار دارد.

نقش تشکل‌های صنفی در شفافیت بازار نهاده‌ها و انتقادها

افشین صدردادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، و حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن، نیز دیدگاه‌های انتقادی مشابهی را مطرح می‌کنند. صدردادرس برنامه‌های مکرر وزارت جهاد کشاورزی برای توزیع نهاده دامی در ماه‌های اخیر را فاقد مشورت با تشکل‌های صنفی می‌داند و این امر را مصداق "ترک فعل" تلقی می‌کند. وی توزیع دولتی را به دلیل بوروکراسی و کندی ذاتی، برای یک فعالیت تجاری که با شکم گرسنه دام و مرغ سروکار دارد، نامناسب خواند. از نظر او، مشکل توزیع نهاده‌های دامی تنها زمانی مرتفع می‌شود که نهاده دامی عملاً در واحدهای دامداری یا مرغداری باشد، نه اینکه صرفاً در بنادر موجود یا در سامانه ثبت شده باشد. کاشانی نیز اذعان کرد که توزیع از طریق شرکت پشتیبانی امور دام با وجود مشکلات خاص خود، از وضعیتی که بازیگران متعددی در عرضه دخیل بودند، بهتر است؛ اما وضعیت عرضه نهاده‌ دامی همچنان رو به وخامت است و تنها حدود ۴۰ درصد نهاده دامی مورد نیاز در آبان ماه از طریق سامانه بازارگاه تأمین شده است. این به معنای آن است که بخش عمده‌ای از نهاده‌ دامی از بازار آزاد و با نرخ ارز آزاد تهیه می‌شود.

تراز واردات و تولید نهاده‌های دامی: واقعیت‌ها و کمبودها

بر اساس آمارهای اعلامی توسط افشین صدردادرس، در سال ۱۴۰۳، یک میلیون و ۲۳ هزار تن جو، ۴ میلیون و ۸۷۱ هزار تن ذرت و یک میلیون و ۵۴۹ هزار تن کنجاله سویا وارد کشور شده است. در مقابل، تولید داخلی ذرت ۹۰۰ هزار تن و جو ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن بوده است. با این حال، خشکسالی سال جاری، کسری ۱۲ میلیون تنی در بخش زراعت، مرتع، علوفه زراعی و دانه‌های غلات را رقم زده که نیاز به واردات بیشتر نهاده‌های دامی را دوچندان می‌کند. اگرچه در شش ماهه نخست سال، واردات جو با یک میلیون و ۵۳۰ هزار تن (۵۰۰ هزار تن بیشتر از سال قبل) و واردات ذرت با ۵ میلیون و ۱۸۳ هزار تن (افزایش نسبت به سال قبل) رشد داشته، اما همچنان با کمبود نهاده دامی در واحدهای دامداری و مرغداری مواجه هستیم. این در حالی است که شنیده‌ها حاکی از موجودی نهاده‌ دامی در بنادر شمال و جنوب کشور است، اما این کالاها به دست تولیدکنندگان نرسیده و این موضوع به پیچیدگی و عدم شفافیت در شبکه توزیع نهاده‌های دامی می‌افزاید.

تاثیر کمبود نهاده‌های دامی بر قیمت محصولات پروتئینی و امنیت غذایی

نقص در تأمین و توزیع نهاده‌های دامی، به عنوان غذای اصلی دام و طیور، مستقیماً بر قیمت تمام شده محصولات پروتئینی اثر می‌گذارد. حمیدرضا کاشانی تصریح کرد که با توجه به تأمین حداکثر ۴۰ درصدی نهاده دامی از طریق سامانه بازارگاه در آبان ماه، اگر قیمت تخم مرغ با نرخ ارز آزاد محاسبه شود، به دو برابر رقم فعلی خواهد رسید. این افزایش هزینه‌ها، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده و منجر به حذف گله‌ها و آسیب جدی به صنعت دام و طیور می‌شود. در نهایت، تداوم این وضعیت نه تنها به بی‌ثباتی بازار و افزایش قیمت‌ها دامن می‌زند، بلکه امنیت غذایی کشور را نیز به طور جدی تهدید می‌کند. برای جلوگیری از این بحران، تأمین به موقع و مستمر ارز برای واردات و توزیع شفاف و کارآمد نهاده‌های دامی از طریق سامانه‌های نظارتی، با مشارکت و نظرخواهی از تشکل‌های صنفی، بیش از پیش ضروری به نظر می‌رسد.

استودیو خبرهای کوتاه